Και ναι, ήγγικεν η ώρα να γράψουμε και κάτι πραγματικά σοβαρό.
...για το οποίο βέβαια θα απαιτηθεί να κάνουμε πολλαπλές εισαγωγές σε διάφορα σημεία του κειμένου. Οι λόγοι θα γίνουν κατανοητοί κατά το διάβασμα (όσοι αντέξουν δηλαδή διότι θα βγει μεγάλο... :) ).
Κατ' αρχήν, ας προσεγγίσουμε τον ορισμό της γλώσσας στην χώρα μας έτσι όπως έχει διαμορφωθεί τις τελευταίες δεκαετίες:
πρόκειται για το αμιγώς σεξουαλικό όργανο που καταχρηστικά λειτουργεί και ως μέσον ομιλίας.
Παρατήρηση πρώτη: ως γνωστόν το λέγειν (ήτοι ο προφορικός λόγος) είναι
τελείως διαφορετικό από το γράφειν (ήτοι τον γραπτό λόγο). Παρομοίως και ένεκα της τεχνολογικής επανάστασης των τελευταίων ετών οφείλουμε να προσθέσουμε ότι και το γράφειν με τη σειρά του είναι τελείως διαφορετικό από το
πληκτρολογείν. Διότι όποιος νομίζει ότι επειδή πληκτρολογεί αυτομάτως γράφει, πλανάται πλάνην οικτράν. Καμία σχέση...
Προφανώς θα νομίζετε ότι ο λόγος ύπαρξης του παρόντος κειμένου (και κατ' επέκτασιν τσιτώματος των νεύρων σας) είναι η
λεξιπενία που γιγαντώνεται με την πάροδο των ετών. Εν μέρει ισχύει, δεν είναι το επίκεντρο όμως. Ένας λεξιπένητας, για παράδειγμα, μπορεί να χρησιμοποιεί τη σωστή γραμματική και σύνταξη, κάτι που στην Ελλάδα δε συμβαίνει, άρα είναι πολυπλοκότερο το πρόβλημα. Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να ξεκινήσω διηγούμενος τη δική μου γλωσσική ιστορία...
Ως μαθητής που ξεκίνησα να μαθαίνω ελληνικά πάνω στην αλλαγή των αρχών της δεκαετίας του 80, πολλάαααα χρόνια μετά συνειδητοποίησα ότι είχα πέσει θύμα μιας άτυπης κόντρας νέας δημοτικής και δασκάλων που την αρνούνταν πεισματικά. Το πρόβλημα ήταν ότι επειδή η νέα δημοτική ως γλώσσα ήταν τόσο γελοία, είχε βρει και φανατικούς υποστηρικτές οι οποίοι την έβλεπαν απλώς ως μέσο για
λιγότερη δουλειά. Εξάλλου μην ξεχνάμε ότι η δεκαετία του 80 στην Ελλάδα ως δεκαετία του σοσιαλισμού είχε καταντήσει και δεκαετία δηθενισμού, συνεπώς η δημοτική ως δήθεν γλώσσα ήταν ό,τι έπρεπε ως προς τις επιταγές των εποχών. Όλοι αυτοί, λοιπόν, υπό τις ευλογίες μερικών
εξαιρετικά αχρήστων υπουργών παραπαιδείας (τελευταίο δείγμα η Μίσηζ Ντιαμαντοπούλου και οι επιθυμίες της για αγγλική ως επίσημη γλώσσα) που είχαν δει την Παιδεία ως παιχνίδι (πχ με τον ασταμάτητο βιασμό των αρχαίων ελληνικών κλπ) το μόνο που κατάφεραν ηταν να δημιουργήσουν γεννεές ολόκληρες που πολύ απλά
δεν ξέρουν ούτε τι μιλάνε, ούτε γιατί το μιλάνε έτσι κι όχι αλλιώς. Δεν είναι τυχαίο ότι πλέον ελάχιστοι γνωρίζουν γραμματική και συντακτικό (διότι "γνωρίζω" συνεπάγεται ότι είμαι και σε θέση να εξηγήσω).
Μερικά απλά παραδείγματα:
α. τρένο ή τραίνο;
β. Μανόλης ή Μανώλης;
γ. τοις μετρητοίς ή της μετρητής;
δ. γιατί ανέκαθεν και όχι από ανέκαθεν;
ε. απλά ή απλώς;
κ.ο.κ.
Και μόνο που μπορούμε να βρούμε κυριολεκτικώς χιλιάδες τέτοια παραδείγματα δείχνει ότι η γλώσσα μας βρίσκεται σε
παρακμή. Διότι η γλώσσα παρόλο που τρόπον τινά είναι ζωντανός οργανισμός άρα δικαιολογείται και να εξελίσσεται, αντί να εξελίσσεται παρακμάζει και αυτό επειδή την χρησιμοποιούν αγράμματοι.
Και ο υπ'αριθμόν ένα αγράμματος αυτού του έθνους
είμαι εγώ.
Ναι, δεν ντρέπομαι να το ομολογήσω.
Και ξέρετε γιατί; Διότι επί σειρά ετών μάθαινα
ό,τι γούσταρε να μου διδάσκει ο καθένας. Την πρώτη χρονιά -για να φέρω ένα απλό παράδειγμα- μάθαινα από τον παλαιάς κοπής δάσκαλο ότι όταν το όμικρον τονίζεται σε κάποιες περιπτώσεις αυτομάτως μετατρέπεται σε ωμέγα. Την δεύτερη χρονιά όμως επειδή ο δάσκαλος ήταν πιο... συνδικαλιστής, μάθαινα ότι αυτό δεν ισχύει και ότι με τα νέα δεδομένα σχεδόν όλα τα όμικρον μένουν όμικρον. Την τρίτη χρονιά ξαναγύρναγα στο ωμέγα, και πάει λέγοντας. Το ίδιο συνέβαινε τόσο στο γυμνάσιο, όσο και στο λύκειο, με τη διαφορά ότι ο βιασμός συμπεριελάμβανε και τ'αρχαία πλέον αλλά με πιο "επιστημονικό" τρόπο τούτη τη φορά: αν κάτι δεν το κατανοούσε ούτε καν ο καθηγητής το ανέφερε (απλώς έως και καθόλου) και πήγαινε στο επόμενο. Εάν ήταν κάτι εύκολο, έκανε αναλύσεις επί αναλύσεων για να δείξει πόσο καλός είναι στο μάθημα.
Ποιο ήταν το αποτέλεσμα όλων αυτών; Μα φυσικά ένας
γλωσσικός χυλός, δίχως κανόνες, δίχως όρους, δίχως μέτρα και σταθμά. Η γλώσσα έχει ένα τεράστιο μειονέκτημα:
δεν είναι μαθηματικά. Στα μαθηματικά 1+1 θα κάνουν πάντα 2 στο δεκαδικό σύστημα. Φυσικά 2 μπορεί να μας δίνει και το 4-2, αλλά αυτό δεν αλλάζει την αξία της πράξης 1+1. Στη γλώσσα όμως -έτσι όπως την έχουμε καταντήσει- 2 μπορείς να πάρεις πλέον ακόμη κι από την πράξη 2^3+6. Πως είναι δυνατόν, θα αναρωτηθείτε; Μα αφού πλέον οι περισσότεροι δεν είναι σε θέση να διαχωρίζουν το σωστό από το λάθος, λογικό δεν είναι κάποια στιγμή να επικρατεί το λάθος ως σωστό; Ο μέγας γλωσσολόγος Μπαμπινιώτης, φερειπείν, δεν ήταν που έγραφε ότι πλέον και το από ανέκαθεν είναι σωστό
αφού έτσι χρησιμοποιείται; Συνεπώς καλά του είχαν κάνει προ ετών τα μπαόκια όταν σε απάντηση για το βούλγαροι είχαν φτιάξει ένα πολύ ενδιαφέρον συνθηματάκι με το πουτάνα (προκειμένου να επικρατήσει και να καθιερωθεί ως κανών).
Όπως και να'χει, και εγώ (όπως μερικά άλλα εκατομμύρια) κατάφερα να...
επιβιώσω αυτό το αριστουργηματικό σύστημα Παιδείας, συμπεριλαμβανομένης της τριτοβάθμιας με τη γνωστή της πχιότητα κιόλας. Το
πρόβλημα όμως ήταν ότι κάπου στο ενδιάμεσο ξεκίνησα να διαβάζω συστηματικά βιβλία. Έτσι, για την πάρτη μου. Κάποια, φυσικά, ήταν γραμμένα στα στάνταρ της νέας δημοτικής, τουτέστιν γλωσσικώς ανούσια. Κάποια άλλα όμως που είχαν γραφτεί από απείρως πιο μορφωμένους ανθρώπους περιείχαν
μια πολύ πιο δύσκολη γλώσσα, που αν και επί χρόνια δεν κάθησα ποτέ να μελετήσω κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι μου είχαν περάσει
υποσυνείδητα πολλούς κανόνες. Ποιο είναι το αποτέλεσμα όλων αυτών; Ένας
βαρβαρισμός, ένα
συνοθύλευμα που αποτελείται από κανόνες της δημοτικής, της καθαρεύουσας και της αρχαίας, ως διαπιστώνετε από τα κείμενά μου.
Μέσα σε όλ'αυτά έρχονται να προστεθούν και τα ουκ ολίγα ορθογραφικά λάθη που κάνω, τα οποία έχουν αν μη τι άλλο ενδιαφέρουσα προέλευση: πολλά εξαυτών (για την ακρίβεια τα περισσότερα) οφείλονται στην ταχύτητα (και τον τρόπο) που γράφω (η μεν ταχύτητα κυριολεκτικώς... ταχύτατη, ο δε τρόπος σχεδόν τυφλός από την ανάποδη: αντί να κοιτάω την οθόνη κοιτάω το πληκτρολόγιο). Κάποια άλλα οφείλονται στην καθεαυτή πληκτρολόγηση: δεδομένου ότι μου αρέσει το γράφειν, έχω μέτρο σύγκρισης με το πληκτρολογείν και αυτό που έχω διαπιστώσει είναι ότι στον υπολογιστή κάνω λάθη που φυσιολογικά δεν κάνω ποτέ (και που έχω αναγνωρίσει ότι δεν οφείλονται στην ταχύτητα κιόλας). Αυτό σημαίνει ότι αλλιώς αντιδρώ γράφοντας κι αλλιώς πληκτρολογώντας (κάτι που τέλος πάντων είναι φυσιολογικό μιας και πρόκειται για διαφορετικές λειτουργίες του εγκεφάλου). Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι πραγματικά εκρηκτικό. Η αλήθεια είναι ότι κάποιες φορές βλέπω κάποια ορθογραφικά μου λάθη τόσο κραυγαλέα που εκνευρίζουν ακόμη κι εμένα. Μπαίνω και τα διορθώνω άμεσα. Κάποια άλλα δεν με ενδιαφέρουν όμως και τ'αφήνω ως έχουν. Γιατί δεν με ενδιαφέρουν; Διότι
δεν έχω πρόβλημα να δείξω ότι κάνω ορθογραφικά λάθη, μιας και τα ορθογραφικά μου λάθη δεν οφείλονται στο ότι δεν διάβαζα μικρός, ούτε στο ότι ήμουν στούρνος, αλλά στο ότι έτσι με έφτιαξαν αυτοί που ήταν
υποχρεωμένοι (και πληρώνονταν) να με μορφώσουν. Ο γλωσσικός φρανκενσταϊνισμός μου, λοιπόν, είναι κάτι που οφείλει να δημιουργεί τύψεις σε δασκάλους και καθηγητές και όχι σε'μένα. Εμένα με κάνει να αισθάνομαι απλώς απογοήτευση επειδή αν και έχω την τύχη να μιλάω την πληρέστερη γλώσσα του πλανήτη, δεν είμαι σε θέση να τη χρησιμοποιώ σωστά και το χειρότερο, τις περισσότερες φορές δεν το καταλαβαίνω κιόλας.
Πάω για καφέ.
Πόσοι γνωρίζουν ότι αυτό το
πράγμα δεν στέκει γραμματικώς τε και συντακτικώς; Και όμως είναι από τις πλέον καθημερινές εκφράσεις προς πάσα χρήση (όχι μόνο για καφέ δηλαδή).
Πριν κάποια χρόνια είχα γνωρίσει διαδικτυακά ένα παλικάρι που εξελίχθηκε σε πολύ καλό (φ)ίλο κιόλας, άσχετα αν μετά χαθήκαμε. Αυτό το παιδί, λοιπόν, είχε μια μανία με την ετυμολογία. Μέρος αυτής της μανίας το πέρασε και σε'μένα (ή μάλλον, εγώ το απορρόφησα).
Με αυτό το (φ)ίλο -καθώς και με άλλους- γράφαμε σε ένα πολύ... εξειδικευμένο φόρουμ, μόνο που γράφαμε για ο,τιδήποτε άλλο πέραν της "εξειδικεύσεως". Κάποια στιγμή λοιπόν σε μια κουβέντα πάνω γυρνάω και τον ρωτάω "αυτό πως στέκει ετ
οιμολογικώς;". Και με "ξεκίνησε" κανονικά και με το νόμο: "Ετυμολογικώς εκ του έτυμος δηλαδή αληθινός θες να πεις", με διόρθωσε άμεσα και με αρκετή αυστηρότητα... Και όμως, θα έβαζα και το χέρι μου στη φωτιά τότε -πριν κοντά 10 χρόνια- ότι το ορθόν ήταν με όμικρον ιώτα. Γιατί; Μα διότι έτσι μου φαινόταν λογικό.
Δεν ήξερα, βλέπετε, ότι υπήρχε λέξη έτυμος.
Αλήθεια, έχετε διερωτηθεί γιατί έχει αφαιρεθεί η ετυμολογία από τα μαθήματα του λυκείου; Δηλαδή είναι χρήσιμα τα θρησκευτικά, η ανθρωπολογία, η οικιακή οικονομία αλλά δεν είναι χρήσιμη η ετυμολογία; Τι ρωτάω, ε;
Ένα κλασικό λάθος που κάνει πάρα πολύς κόσμος είναι η μετάθεση του ήτα και του ύψιλον.
Κηνυγός για παράδειγμα. Ή μύνημα. Στο απαίδευτο μάτι αμφότερα
δείχνουν σωστά. Εδώ όμως δεν μιλάμε για ένα απλό λαθάκι αλλά για μία ολόκληρη εσφαλμένη νοοτροπία. Αν γνωρίζαμε όμως έστω και την ελάχιστη ετυμολογία θα ξέραμε ότι κύων (σκύλος) + άγω(οδηγώ) μας δίνουν τον κυνηγό, δηλαδή αυτόν που οδηγείται από τον σκύλο. Κατ' αντιστοιχίαν, μήνυμα εκ του μηνύω κ.ο.κ.
Ένας άλλος ενδεικτικός βαρβαρισμός είναι και η χρήση του επιθέτου πολύς. Ο πολύς, η πολλή, το πολύ. Πολύ κρύο σήμερα. Πολλή βροχή χθες. Δυστυχώς αμφότερα έχουν αντικατασταθεί από το αισχρό (ίσως... άκλιτο) πολύ. Πολύ βροχή, πολύ δουλειά, άι σπηκ ήνγκλαντ βέρυ μπεστ, χρησιμοποιάω άψογα όλες τις ελληνικές λέξεις κλπ.
Όλα αυτά όμως προκύπτουν από την εξής αμαθή παρανόηση: δεν είμαστε εξοικειωμένοι με λέξεις που δεν έχουν τις
κλασικές καταλήξεις που έχουμε διδαχθεί. Γνωρίζουμε πχ ότι ένα ουσιαστικό μπορεί να λήγει σε -ος, -ης κλπ. Δεν έχουμε μάθει όμως ότι μπορούν να τελειώνουν και σε -ξ, -ψ. Ως επίσης για να συμπεριλάβουμε (δίχως περαιτέρω προσδιορισμούς) ελληνικές λέξεις μπορούν να λήγουν σε -υ, σε -ύω κλπ, κλπ. Δεν υπάρχει λόγος να λέμε η νυξ αντί για νύχτα, δεν θα πάθουμε τίποτε όμως αν ξέρουμε ότι το "πρωτότυπο" είναι νυξ. Αν ξέραμε ότι το ρήμα είναι μηνύω θα ξέραμε και ότι το ουσιαστικό γράφεται μήνυμα και όχι μύνημα. Επίσης, όσο κι αν δεν κάθεται στο μάτι, δεν είναι βαρής αλλά βαρύς. Ή αν δεν είχαμε τον που, δεν θα είχαμε και το ποδήλατο (< πους+ελαύνω). Πλάκα δε, είναι και η άλλη: ενώ υπάρχουν τόσες λέξεις που λήγουν σε ύψιλον, αν ρωτήσεις κάποιον να σου πει μερικές το πιθανότερο είναι ότι δεν θα σου πει καμία, θα κολλήσει! Ή μήπως να θυμηθώ τις καταλήξεις -ων και -ον, όπου βλέπεις συχνά να γράφουν το πρέπων, ή ο πρέπον, όταν το ωμέγα πάει στο αρσενικό και το όμικρον στο ουδέτερο... Καλά, για το θηλυκό ούτε λόγος να γίνεται: κάτι μυστήριες λέξεις τύπου ευτυχήσασα μάλλον παραπέμπουν μόνο στη Σάσα Μπάστα. Κατ' αντιστοιχίαν, εκτέλεση εν ψυχρώ λαμβάνει χώρα και στα ρήματα γενικώς και ειδικώς. Ναι μεν οι χρόνοι έχουν απλοποιηθεί, αλλά σε πλείστες όσες περιπτώσειςτο αποτέλεσμα είναι τουλάχιστον ηχητικός συνδυασμός χλέπας με ταυτόχρονη προσπάθεια ρεψίματος. Διότι μεταξύ άλλων έχουμε λησμονήσει ότι η ανάγκη για δημιουργία γλώσσας προέκυψε μεν για την επικοινωνία, βασίστηκε όμως σε κάτι πραγματικά απλό: να ακούγεται ωραία ενόσω είναι χρηστική. Ναι μεν το
έκλαβα μπορεί να αρμόζει εις τη δημοτική (η οποία
δημιοτική θα έπρεπε να λέγεται, αλλά τέλος πάντων), αλλά η αλήθεια είναι ότι παραπέμπει μάλλον σε μπακλαβά. Αντιθέτως το
εξέλαβα, με την αρχαιοπρεπή αύξηση δηλαδή μοιάζει (κι ακούγεται) σχεδόν αρχοντικό.
Δύο ακόμη περιπτώσεις με εξαιρετικό ενδιαφέρον είναι το εξεπλάγην το οποίο έχω δει κάποιες φορές ως... εκπλήχτηκα (πιθανώς εκ του αγγλικού εκπλήκτικ) και το άκλιτο "του επικεφαλή", το οποίο ευτυχώς απ'όσο θυμάμαι δεν έχει τύχει να δω πιο αρχαιοπρεπώς ως "του επικεφαλούς". Επίσης, ενδιαφέρον έχει να τονίσουμε ένα ακόμη κλασικό λάθος (που και προσωπικά γράφω από σχεδόν συνήθειο): το Στάδιο Καραϊσκάκη υποδηλώνει ότι το στάδιο είναι ιδιοκτησίας Γεωργίου Καραϊσκάκη. Απεναντίας το Στάδιο Καραϊσκάκης δείχνει ότι έχει κτιστεί ή ονομαστεί προς τιμήν του Γεωργίου Καραϊσκάκη. Τα... "μεμονωμένα" παραδείγματα δεν έχουν τέλος.
Σε αυτό το σημείο όμως το πράγμα αρχίζει να γίνεται σχεδόν κωμικό. Διότι αν απαλείψουμε τέτοιους κανόνες όπως την αύξηση, αυτομάτως διαγράφουμε μερικές χιλιάδες λέξεις από την ελληνική γλώσσα. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος πχ να πούμε "πεπραγμένα" ή "βεβαρυμένο" διότι άλλο το βαρύ κι άλλο το βεβαρυμένο. Ως επίσης δεν υπάρχει τρόπος να πούμε ακόμη και... έκλεψε δίχως το παρελθοντικό έψιλον, παρόλο που το αυτό ε- έχει καταργηθεί πλην...
εξαιρέσεων. Παρομοίως (και ουχί παρόμοια, μιας και το πρώτο είναι επίρρημα, το δε δεύτερο επίθετο) μεγάλη πλάκα έχουμε και με την πάλαι ποτέ κραταιά
δοτική, η οποία αν και κατηργημένη δεκαετίες τώρα, δε λέει να το κουνήσει ρούπι. Ναι μεν μπορείς να πεις
με τον καιρό αντί για
εν καιρώ, έλα όμως που δεν μπορείς να πεις αλλιώς
επί τοις εκατό. Ακριβώς όπως μπορείς να πεις
σε αντίθεση αντί για
εν αντιθέσει, αλλά δεν μπορείς να πεις αλλιώς
εν ψυχρώ. Δε λέει να φύγει με τίποτε αυτή η ρημάδα η δοτική σε πείσμα των αμαθών και των
γλωσσοκάπηλων. Η αλήθεια είναι βέβαια ότι έχουν γίνει μερικές απόπειρες στο παρελθόν να διασταυρωθεί ποντίκι με αιλουροειδές, αλλά μιας και η τεχνολογία δεν έχει φτάσει ακόμη σε τέτοια επίπεδα βαρβαρισμοί τύπου
επί της εκατό δεν κατάφεραν να επιβιώσουν: η εκατό, της εκατό, την εκατό (άκλιτο. Για τους πιο ριψοκίνδυνους υπάρχει και η εκατό της εκατής την εκατή)... Έλεος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι... συνθέσεις. Εκεί κι αν γίνεται το έλα να δεις. Ένα από τα κλασικότερα λάθη είναι το παρε
μπιπτόντως: παρά+εν+πίπτω. Το αξιοπερίεργο είναι ότι παρόλο που κανείς θα πει επίπτει (όλοι εμπίπτει λένε), οι περισσότεροι τρώνε ακριβώς
το ίδιο μι στο παρεμπιπτόντως και γράφουν παρεπιπτόντως. Και φυσικά μην ξεχνάμε την πολύπαθη παθητική φωνή (κάποτε υπήρχε και μέση αλλά ας μην το μπλέκουμε) όπου πλέον τείνει να γίνει ένα με την ενεργητική: κάθετε αντί για κάθεται, χαίρεται (προσφώνηση) αντί για χαίρετε κλπ. Το έλα να δεις και ουδείς βλέπει τη διαφορά. Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι μπαμπινιώτικα...
Εδώ όμως υπάρχει και κάτι ακόμη πιο ύπουλο: η αλήθεια είναι ότι η ορθογραφία είναι το εύκολο κομμάτι της γλώσσας. Το πραγματικά δύσκολο είναι τα σημεία στίξης και κυρίως οι τόνοι. Δεν ξέρω αν έχετε παρατηρήσει ότι πλέον η πλειοψηφία απαξιοί (χμ, όμικρον ιώτα είναι αυτό;) να βάλει τόνους όταν γράφει. Πριν κάποια χρόνια αυτό ίσχυε μόνο κατά την πληκτρολόγηση. Πλέον πιάνει και τα χειρόγραφα, δείγμα ότι
οι ιοί των υπολογιστών μπορύν να περάσουν και στην καθημερινότητα. Φυσικά δεν το συζητάμε να το μπλέξουμε κι άλλο γράφοντας με τον "πατροπαράδοτο" τονισμό, δηλαδή με πνεύματα και πλήρεις τόνους (εγώ δεν ξέρω πάντως, το παραδέχομαι. Το πρόβλημα είναι ότι δεν το παραδέχονται κι εκείνοι που... ξέρουν). Και φυσικά για τα σημεία στίξης, ούτε λόγος να γίνεται. Ιδίως αυτό το ρημάδι το κόμμα που μπορεί να αλλάξει άρην τα πάντα σε μια πρόταση έχει καταντήσει πόρνη της σειράς. Φυσικά στην χώρα του
ξερολισμού, του
ωχαδελφισμού και της
απολύτου ισοπέδωσης αυτά δεν έχουν καμία σημασία. Αν τολμήσει κανείς έστω και να διαννοηθεί ότι θα σκεφτεί πως θα του περάσει από το μυαλό να προτείνει να εξεταστεί το ενδεχόμενο να αφαιρεθούν τα
παντελώς άχρηστα θρησκευτικά από τα σχολεία, αυτομάτως θα χαρακτηρισθεί από προδότης και ανθέλληνας (διότι μην ξεχνάμε ότι ελληνισμός και ορθοδοξία είναι έννοιες... ταυτόσημες) έως δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο. Αν όμως αφαιρέσει την ετυμολογία, διαγράψει τους τόνους, βιάσει παρά φύσει την Παιδεία, αυτομάτως εισάγει
νεοτερισμούς και
μεταρρυθμίσεις για το καλό της Παιδείας (το καλό το έχουμε διαπιστώσει και στην πράξη βεβαίως, βεβαίως).
Αλήθεια, έχετε κάτσει ποτέ να κάνετε στον εαυτό σας ένα πολύ απλό τεστάκι; Να πείτε πχ μια αντωνυμία, μια μετοχή, μια άκλιτη λέξη, ένα ρήμα σε υποτακτική, ένα απαρέμφατο. Έχετε κάτσε ποτέ να ελέγξετε αν μπορείτε να προσδιορίσετε τι σημαίνει παροξύτονο ή τι είναι ο επιθετικός προσδιορισμός; Οι περισσότεροι δεν μπορούν διότι πολύ απλά δεν ξέρουν (κι επειδή τω όντι υπάρχουν και αρκετοί που ξέρουν, καλό θα είναι να μην κρίνουν εξιδίων τα αλλότρια). Είναι τόσο αυτοματοποιημένα όλα (αποτελέσματα της παπαγαλίας) που δεν ξέρουν να απαντήσουν σε τόσο απλά γλωσσικά θέματα. Ή για να το πούμε και αλλιώς, γιατί να έχουμε άγνωστες λέξεις; Για ποιον λόγο; Ξέρετε τι σημαίνει ένθα; Οπώσουν; Όστις; Επέκεινα; Ενθέδε; Αναφανδόν; Χμμμ.... ωραία λέξει το αναφανδόν. Το φαίνομαι το ξέρουμε. Τον άφαντο τον ξέρουμε. Το φως το ξέρουμε. Ακόμη και την φαεινή ιδέα ξέρουμε. Το αναφανδόν δεν το ξέρουμε όμως, κι ας έχουν όλα ρίζα στο φάος(φως). Και το χειρότερο είναι ότι δεν πάει καν το μυαλό μας ενώ στην πραγματικότητα είναι τόσο απλό.
Πόσω (ωμέγα είναι αυτό;) δε μάλλον
εγώ, ο αμαθής που έχω επιλέξει να μεταφέρω γραπτώς τον προφορικό μου λόγο (διότι ενσυνείδητα γράφω προφορικά και ουχί γραπτά, εάν νοείτε τη διαφορά). Φυσικά για να το πράξω αυτό έχω θέσει μερικούς δικούς μου κανόνες, όπως για παράδειγμα το να αποφεύγω τη μιαρή
γκριζολυκογραφή (ελληνιστί greeklish), την οποίαν πρέπει να είσαι
και πολύ ηλίθιος για να χρησιμοποιείς (και δεν αναφέρομαι πχ σε κάποιον που συμπτωματικά μπορεί να χρησιμοποιεί πληκτρολόγιο που δεν διαθέτει το ελληνικό αλφάβητο). Ή όπως το να μη διορθώνω τα ορθογραφικά μου λάθη, κατά πως προείπα.
Γιατί να τα σβήσω δηλαδή; Υπάρχει λόγος;
Παρατήρηση δεύτερη: ακόμη και ο προφορικός λόγος έχει ένα όριο. Μην ξεχνάμε ότι η γλώσσα έχει τέτοια δυναμική που μπορεί να περνάει άπειρο αριθμό πληροφοριών. Χρειάζεται μήπως να αναφέρω τα τελειότερα δείγματα... προφορικής γραφής που δεν είναι άλλα από τα Ομηρικά Έπη, εκ του
ειπείν; Τα Έπη, ήταν προφορικά. Κάποια στιγμή -ευτυχώς για την ανθρωπότητα- κάποιοι αποφάσισαν να τα καταγράψουν. Προφορικός λόγος, λοιπόν, δεν σημαίνει απλοποιημένη γλώσσα σε βαθμό ξεφτίλας. Εξάλλου οι αρχαίοι επί αιώνες προφορικά τα μάθαιναν όλα. Όταν αποφάσισαν να οργανωθούν λίγο περισσότερο, τα μαθήματα που επέλεξαν ήταν συγκεκριμένα και προπάντων, λίγα. Όχι σαν τα σημερινά χάλια μας που χάριν των κυβερνώντων έχουμε ένα από τα πλέον άχρηστα εκπαιδευτικά συστήματα το οποίο παρά τον τεράστιο αριθμό μαθημάτων και πληροφοριών βγάζει κόσμο αγράμματο ακόμη και στον προφορικό λόγο.
Ένας από τους λόγους που μέσα σε τούτο 'δώ το βλόγι παραφράζω τεχνηέντως και σκοπίμως πολλές λέξεις (όπως για παράδειγμα η χρήση άρθρου αιτιατικής με κατάληξη οριστικής, πχ τους πολιτικοί) είναι ακριβώς αυτός: το γεγονός ότι έχω πλήρη επίγνωση της αμάθειάς μου στα γλωσσικά με βοηθάει να βλέπω πολλά μαργαριτάρια άλλων (εκτός των δικών μου). Λεπτομέρεια: πολλοί εξαυτών καμαρώνουν ωσάν γύφτικα σκερπάνια για τη γλωσσική τους δεινότητα με αποτέλεσμα να παραθέτουν
γραπτά μνημεία εναργούς μαλακίας. Μάλιστα έχω παρατηρήσει και το εξής: όσο πιο πολύ εθνικίζει κάποιος (με την έννοια του πιθηκίζει), τόσο πιο πολλές γλωσσικές παπαριές πετάει -αυτό κι αν είναι μυστήριο. Επειδη, λοιπόν, εκ γεννετής είχα το διαολάκι μέσα μου, δεν θα μπορούσα να μην ισοπεδώνω χαρακτηριστικά τέτοιες κωμικοτραγικές καταστάσεις (εξου και τα περί αττικής σύνταξης που πετάω συχνά-πυκνά). Φυσικά δεν εντάσσω σε αυτή την τακτική και την
λεξιπλαστική δυνατότητα της ελληνικής γλώσσας που σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιώ (παρόλο που αυτή αν και ορθή, παρεξηγείται πολλάκις). Και φυσικά, όπως από μόνος μου κάθομαι και στηλιτεύω ενίοτε τα δικά μου λάθη, γι'αυτόν τον λόγο μπορώ να στηλιτεύω και των υπολοίπων όταν θέλω. Τουλάχιστον από την πλευρά μου το προσπαθώ και δεν τ'αφήνω.
Θυμάμαι μια φορά είχα διαβάσει σε ένα κείμενο του polse να λέει "της οικογένειως" σε κάποιο "αντίστοιχο" θεματάκι που είχε επιλέξει. Δεν μου'χε μείνει άντερο (τα λέει και γουστόζικα ο ι-μπαγάσας ο...
Βατραχοκλής!) κι αυτό επειδή είχε παρουσιάσει συνοπτικά αυτό το τόσο αστείο θέμα με τόσο εύστοχο τρόπο: πόσοι και πόσοι δεν ξέρουν να μιλάνε και τους μάρανε η αρχαιοπρεπής κατάληξη γενικής εις -έως (προφανώς το πέως εξαιρείται). Ακριβώς έτσι είναι. Αυτό που πολλοί... γραμματιζόμενοι ισχυρίζονται ότι πχ το "να με πεις" των βορειοελλαδιτών είναι λάθος, δεν ισχύει. Είναι ορθότατο, απλώς πρόκειται για γλωσσικό ιδιωματισμό (ακόμη κι από τα... σταυρόλεξα ξέρουμε ότι το αττικό την δωρικά είναι ταν). Και φυσικά την ίδια στιγμή... πάνε για καφέ. Το θέμα είναι ότι είναι -αν το προσπαθήσεις- σχετικά εύκολο και το να διορθωθείς (τουλάχιστον έως ενός σημείου) αλλά και το να καταλάβεις πότε κάποιος είναι απλός ξερόλας ή αν πρόκειται για θύμα των "περιστάσεων". Όπως και να'χει όμως, το πρόβλημά μας είναι το με/μου όταν βιάζουμε τη γλώσσα σε καθημερινή βάση;
Τι είναι η γλώσσα εν τέλει;
Δεν είναι ένα απλό μέσον επικοινωνίας. Αν ήταν έτσι, θα μπορούσαμε να συνεννοούμαστε στην νοηματική (στο κάτω-κάτω δεν υπάρχει άνθρωπος που να λέει του άλλου ότι θα του κάνει-θα του δείξει-θα του μπήξει δίχως τις κλασικές χειρονομίες ανδρισμού). Όμως η γλώσσα πάνω απ'όλα είναι μέσον εξέλιξης και επειδή η εξέλιξη ως φυσική συνέχεια μπορεί να είναι και αρνητική, είναι δική μας υποχρέωση να την κάνουμε καλύτερη.
Όπως εξέλιξη είναι και τα μαθηματικά.
Αυτές τις δύο επιστήμες (διότι
είναι επιστήμες) πρέπει να τις εξελίσσουμε προκειμένου να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι. Υπήρχε περίπτωση δίχως γλώσσα να γνωρίζαμε για τη φιλοσοφία; Ή να είχαμε περιγράψει το Σύμπαν έστω και ατελώς; Ή να συζητάγαμε μέσω διαδικτύου από κάθε γωνιά του πλανήτη για οποιοδήποτε θέμα θεωρούμε ενδιαφέρον;
Μπορεί κανείς να διαννοηθεί Δημοκρατία δίχως διάλογο; Ή έρωτα δίχως γλυκόλογα;
Η γλώσσα βρίσκεται πίσω από τα πάντα. Αντί λοιπόν να την προσέχουμε ως κόρη οφθαλμού, της πετάμε τα μάτια έξω σε καθημερινή βάση. Και είμαστε πλέον τόσο αμαθείς που θεωρούμε ότι δεν έχει σχέση με τα όσα συμβαίνουν στη χώρα σε καθημερινή βάση, και κατ' επέκτασιν και σε'μάς τους ίδιους. Δεν είναι απλά θέμα επικοινωνίας.
Είναι καθαρά θέμα ευ ζην, όσο κι αν αυτό ξενίζει.
Χαίρετε.
ΥΓ. Για ιστορικούς λόγους, αν και το θέμα με ενδιέφερε ανέκαθεν, είχε πρωτοσυζητηθεί με "πρωτοβουλία" της
osela (και το είχα κρατήσει) στον
Οίκο Αντοχής πριν 3 χρόνια.
ΥΓ2. Δεν πιστεύω να θέλετε να συζητήσουμε και τη συνδρομή των μουμουέ στα όλα χάλια, έτσι; Η συμμετοχή τους άλλωστε δεν περιοριζόταν στην καλλιέργεια γεννειάδας και την απουσία γραβάττας κατά τις δεξιώσεις. Μη λέμε κι ό,τι θέλουμε...
ΥΓ3. Αν είμαι τυχερός και βρω αυτά που θέλω, θα υπάρξει ανανέωση με μαργαριτάρια... από εκεί που δεν πρέπει.